Godina kada leto nije stiglo

Dok će mnogi 2020. godinu pamtiti po pandemiji, izolaciji i strahu od nepoznatog, istoričari podsećaju da je bilo perioda koji su čovečanstvu doneli još teže izazove. Jedna od njih bila je 1816. godina, poznata kao „godina bez leta“, kada su vremenske prilike potpuno poremetile život na severnoj hemisferi.

Prema meteorološkim zapisima, ta godina ostala je upamćena kao jedna od najneobičnijih i najtežih. Umesto toplih meseci, stanovnike brojnih zemalja dočekale su hladnoća, sneg i mraz, zbog čega je u pojedinim delovima sveta izgledalo kao da leto nikada nije ni počelo.

Umesto sunca – sneg i mraz

Početak godine nije nagoveštavao katastrofu. Januar i februar prošli su bez većih odstupanja, ali su se vremenske prilike ubrzo promenile. Prolećni meseci doneli su obilne padavine, dok su jun i jul, umesto visokih temperatura, doneli sneg i svakodnevne mrazeve.

Poljoprivrednici su se našli pred ogromnim problemom, jer su usevi propali, a vremenske neprilike pratile su i velike poplave, posebno u Evropi. Posledice su se osećale širom sveta, a ljudi su se suočili sa nestašicom hrane i velikom neizvesnošću.

Krivac iz dubina Zemlje

Dugo nije postojalo jasno objašnjenje za ovakvu promenu klime. Tek početkom 20. veka američki naučnik Vilijem Hampfris izneo je teoriju koju danas prihvata veliki broj klimatologa.

Prema toj teoriji, glavni uzrok bila je ogromna erupcija vulkana Tambora na ostrvu Sumbava u današnjoj Indoneziji, koja se dogodila u aprilu 1815. godine. Vulkan je tada izbacio velike količine pepela u atmosferu, što je uticalo na količinu sunčevog zračenja koje je dopiralo do Zemlje.

U istom periodu aktivni su bili i vulkani Sufrijer na Sent Vinsentu u Karibima i Majon na Filipinima, što je dodatno doprinelo promenama u atmosferi.

Glad, nemiri i bolesti

Klimatska katastrofa ubrzo je postala i društvena. Uništeni usevi doveli su do velikog rasta cena hrane, a nestašice su izazvale glad, nemire i pobune u različitim delovima sveta.

Procene govore da je samo u Evropi zbog posledica gladi život izgubilo oko 200.000 ljudi. Posebno teško pogođena bila je Irska, dok su u Velikoj Britaniji i Francuskoj izbili neredi, a skladišta hrane bila su meta napada.

Najveći problemi zabeleženi su u Švajcarskoj, gde je zbog nestašice hrane proglašeno vanredno stanje.

Neobične vremenske pojave beležene su širom sveta. U Mađarskoj je padao smeđi sneg, u Italiji crveni, dok je sneg zabeležen čak i na Tajvanu, području sa tropskom klimom.

Leto koje je inspirisalo Frankenštajna

Osim što je ostavila trag kroz glad i društvene promene, 1816. godina povezuje se i sa jednim od najpoznatijih književnih dela.

Tokom neobično hladnog leta, Meri Šeli, Džon Vilijam Polidori i njihovi prijatelji boravili su kod lorda Bajrona na Ženevskom jezeru. Zbog kiše i hladnog vremena često su ostajali zatvoreni u kući, a jedna večernja ideja pretvorila se u književni izazov – ko će napisati najstrašniju priču.

U toj atmosferi nastali su temelji romana „Frankenštajn“, koji će kasnije postati jedno od najpoznatijih dela svetske književnosti.

Promene koje su oblikovale svet

Posledice „godine bez leta“ nisu se završile samo glađu. Dok je hladnoća pogodila severnu hemisferu, monsuni su izazvali probleme u drugim delovima sveta, a ubrzo je usledila i jedna od najsmrtonosnijih epidemija tifusa u istoriji.

U Sjedinjenim Američkim Državama ova godina se često povezuje sa velikim migracijama stanovništva ka zapadu, jer su mnogi ljudi tražili područja sa boljim uslovima za život i poljoprivredu.

U Kini su poljoprivrednici zbog problema sa uzgojem pirinča počeli da sade mak, što je kasnije doprinelo širenju opijumskog tržišta.

Foto: Wikipedia

Ovaj članak je pročitalo 161 posetilaca portala!