Dva veka Hadži Melentija: Iguman vojničkog srca

Na pitomoj zaravni, u podnožju planine Tare, pored istoimene planinske rečice a nedaleko i od plahovite Drine, smešten je manastir Rača. Iako je u dubini planinskog mira, posvećen molitvi i duhovnosti pravoslavnog naroda, ovaj manastir ima veoma burnu prošlost i monahe koji su zaslužni za razvoj, ne samo duhovnosti, nego i kasnije srpske kulture i tradicije.

Pre dva veka, tačnije 27. marta 1824. godine, u ovom manastiru upokojio se arhimandrit Hadži Mlentije Stevanović, veliki duhovnik i vojskovođa Srba na obe strane Drine. Hadži Melentije Stevanović rođen je 1766. godine u Osatu ili Birču u istočnoj Bosni, preko Drine, a zamonašio se kao vredan i bistar mladić, u manastiru Tronoša. Odatle je po nagovoru igumana Tronoše sa još dvojicom monaha pošao u Raču da obnavlja porušeni manastir.

Hadži Melentije je uspeo da dobije dozvolu sultana za obnovu Rače koja je više od jednog veka bila u ruševinama. Sakupivši sredstva i mobilišući narod i srpske glavare, ovaj vredni duhovnik uspeo je da podigne Raču iz pepela, ali istovremeno da vodi tešku versku, vojnu i diplomatsku borbu za srpski rod, Crkvu i državu.

Kao vrednog i od naroda poštovanog arhimandrita Hadži Melentija je Karađorđe imenovao za vođu srpskih ustanika u ovom delu Srbije a potom i za starešinu Sokolske nahije. Učestvovao je u dizanju ustanaka, buna i mnogih borbi protiv tadašnjeg turskog zulumćarenja a na obe strane Drine upamćen je kao hrabri duhovnik sa mačem i jednoj i krstom u drugoj ruci.

Hadži Melentije je poznat i po svojoj diplomatskoj delatnosti jer je imao direktne i plodne kontakte sa Portom u Stambolu ali i sa carskim dvorom u Rusiji. Kao odanom ruskom savezniku uručeno mu je više najviših ruskih priznanja (naprsni krst, orden i prsten) na čemu mu je zavideo i sam Miloš Obrenović.

U jednom trenutku se našao na čelu hijerarhije Srpske pravoslavne crkve u Srbiji, odnosno imenovan je za Mitropolita beogradskog, ali sam čin horotonije nije izvršen zbog ratnih dešavanja i spleta mnogih okolnosti. Otuda ja često u javnosti prepoznajemo, ne samo kao arhimandrita račanskog, nego i kao Episkopa šabačkog i Mitropolita beogradskog.

Veliki iguman se upokojio u manastiru Rači 27. marta 1824. godine gde je i sahranjen ispod južnih zidova bogomolje koju je strpljivo i naporno obnavljao. Na stogodišnjicu smrti Hadži Melentije a na inicijativu tadašnjeg igumana Rače Zdravka Milekića, podignuta je spomen ploča na južnom zidu manastira iznad igumanovog groba. Mermerna spomen ploča je deli poznatog srpskog i užičkog slikara-vajara Mihajila Milovanovića a isklesana je u obliku bareljefa.

Pored živopisnog reljefa koji prikazuje hrabrog i plemenitog arhimandrita, na spomeniku su postavljene table sa imenima račanskih boraca stradalih i ratovima za oslobođenje, kao i Prvom svetskom ratu. Iznad mermernog kompleksa slikar Mihajilo Milovanović je oslikao prelepu i živopisnu fresku na fasadi južnog zida manastirske crkve. Na slici je prikazan Kralj Aleksandar Karađorđević na belom konju kako kopljem probada žuto-crnu zastavu. Nažalost ova freske je vremenom izbledela, a pre izvesnog vremena, da li zbog nemara nadležnih ili neznanja ovo remek delo je prefarbano fasadnom bojom.

Dva veka posle odlaska velikog arhimandrita u Rači se čuvaju brojne relikvije toga doba, ali i beki delovi crkvenog mobilijara iz vremena Hadži Melentija. Ovde se u riznici može videte i njegov naprsni krst iz 1807. godine kao i mnogi drugi predmeti i crkvene stvari.

Jedan od najdragocenijih predmeta koji se u manastirskoj riznici čuva, jeste ratna zastava Hadži Melentija, koja u heraldičkom, likovnom i kulturološkom pogledu predstavlja ne samo symbol, već i svedočanstvo o veličini is nazi narodne volje za slobodom i verom i životnom delu velikog Hadži Melentija.

Pogledajte emisiju iz serijala RTS-a „Rodoslavci“ posvećenu Hadži Melentiju.

Ovaj članak je pročitalo 584 posetilaca portala!